Өглөөний ээлж уурхайн талбай дээр эхэлж байна. Хүйтэн салхи үлээнэ. Каск, хамгаалах гутал, хантааз — бүгд хэвийн мэт. Гэвч бодит асуулт бол:
Энэ талбай үнэхээр аюулгүй юу?
Хэдэн жилийн өмнө ийм асуултад “журмын дагуу” гэсэн хариулт хангалттай байв. Өнөөдөр бол хангалтгүй. Учир нь Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуй (ХАБЭА) гэдэг ойлголт Монголд өөр шатанд гарч байна.
Орчин үеийн ХАБ бол шалгагч биш.
Тэр бол эрсдэлийг урьдчилан хардаг стратегич.
Хууль хэрэгжүүлэхээс соёл бүтээх рүү
Монгол Улсад ХАБЭА-ийн эрх зүйн үндсийг Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хууль, мөн шинэчлэгдсэн Хөдөлмөрийн тухай хууль тодорхойлдог.
Хуулиар ажил олгогч эрсдэлийг үнэлэх, урьдчилан сэргийлэх үүрэгтэй. Гэвч хууль бол баримт бичиг. Харин аюулгүй ажиллагаа бол өдөр тутмын зан төлөв.
Өмнөх үеийн ХАБ-ын ажилтан:
- Заалт иш татна
- Зөрчил бүртгэнэ
- Сануулга өгнө
Орчин үеийн ХАБ-ын мэргэжилтэн:
- Аюулгүй ажиллагааг байгууллагын үнэт зүйл болгоно
- Удирдлагын шийдвэр гаргалтад оролцоно
- Ажилчдын сэтгэлзүй, зан төлөвт нөлөөлнө
- “Осол гарсны дараа” биш “гарахаас нь өмнө” ажиллана
Тэр бол соёлын өөрчлөлтийн удирдагч.
Стандарт бол зорилго биш, хэрэгсэл
Монголын олон байгууллага ISO 45001, ISO 14001, ISO 9001 стандарт нэвтрүүлж байна.
Гэвч стандартын гэрчилгээ хананд өлгөгдөхөөс илүү амьдрал дээр хэрэгжих ёстой.
Орчин үеийн ХАБ бол:
- Эрсдэлийн үнэлгээг бодитоор хийдэг
- Root Cause Analysis ашиглан системийн доголдлыг илрүүлдэг
- Near miss буюу осолд хүргэх шахсан тохиолдлыг бүртгэдэг
- Гүйцэтгэлийг тоон үзүүлэлтээр хэмждэг
- PDCA мөчлөгийг амьд хэрэгжүүлдэг
Түүний зорилго — “шаардлага хангах” биш,
“амь насыг хамгаалах”.
Технологи: ХАБ-ын шинэ зэвсэг
Өнөөдөр ХАБ цаасан маягтаас гарч, дижитал орчинд шилжиж байна.
Орчин үеийн ХАБ-ын мэргэжилтэн технологийг дараах байдлаар ашиглаж байна:
- 📱 Дижитал эрсдэлийн үнэлгээний систем
- 📊 Осол, near miss бүртгэлийн онлайн платформ
- 📍 GPS болон IoT мэдрэгчээр аюултай бүсийн хяналт
- 🎥 Дрон ашиглан өндөр, хүнд хүрэх боломжгүй талбайн шалгалт
- 🧠 Өгөгдөлд суурилсан урьдчилсан шинжилгээ (trend analysis)
- 📚 Онлайн сургалт, микросургалтын аппликейшн
Технологи нь хүнийг орлохгүй.
Гэхдээ хүний алдааг бууруулах хүчирхэг хэрэгсэл болж чадна.
Ялангуяа Монголын алслагдсан уурхайн талбай, томоохон бүтээн байгуулалтын төслүүдэд бодит цагийн мэдээлэл нь амь нас аварч чадна.
Монголын онцлог сорилтууд
Монголын хөдөлмөрийн зах зээлд дараах бодит байдал байна:
- Түр болон гэрээт ажилчдын өндөр хувь
- Улирлын чанартай барилга, замын ажил
- Хатуу цаг уурын нөхцөл
- Аюулгүй ажиллагааг “саад” гэж хардаг хандлага
Энэ нөхцөлд орчин үеийн ХАБ бол зөвхөн мэргэжлийн мэдлэгтэй хүн байхаас гадна:
- Сэтгэлзүйч
- Сургагч
- Дата шинжээч
- Манлайлагч
байх шаардлагатай болж байна.
Айдсаас итгэл рүү
“ХАБ ирлээ” гэхэд хүмүүс нуугддаг соёл байж болохгүй.
Орчин үеийн ХАБ-ын зорилго бол айдас биш — итгэл.
Ажилтан аюултай нөхцөл илрүүлбэл:
- Нуух биш
- Шийтгүүлэхээс айх биш
- Харин мэдээлэх, засах, сайжруулах орчин бүрдсэн байх ёстой
Энэ бол аюулгүй ажиллагааны соёл.
ХАБ бол зардал биш, хөрөнгө оруулалт
Осол гэдэг:
- Эмнэлгийн зардал
- Ажлын тасалдал
- Нэр хүндийн уналт
- Хууль эрх зүйн эрсдэл
- Сэтгэл зүйн хохирол
Орчин үеийн ХАБ эдгээрийг урьдчилан тооцоолж, удирдлагад эдийн засгийн хэлээр тайлбарлаж чаддаг.
Тиймээс ХАБ бол “зардлын төв” биш, эрсдэлийг бууруулж, тогтвортой өсөлтийг хангах стратегийн хөрөнгө оруулалт юм.
Эцсийн асуулт
Орчин үеийн ХАБ гэдэг нь албан тушаалын нэр биш.
Энэ бол:
- Системийн сэтгэлгээ
- Манлайлал
- Өгөгдөлд суурилсан шийдвэр
- Хүний амь насыг нэгдүгээрт тавих үнэт зүйл
Монголын ажлын байр өөрчлөгдөж байна.
Тэгвэл бид өөрөөсөө асуух хэрэгтэй:
Манай байгууллагад ХАБ-ын ажилтан байгаа юу?
эсвэл
Ирээдүйг урьдчилан хардаг орчин үеийн ХАБ-ын манлайлагч байна уу?